15 gedachten over “Reacties Totalitarisme 2024

  • februari 5, 2024 om 5:12 pm
    Permalink

    Artikel over brieven van Hitler.
    Hoe voeg ik een pdf toe? Ik vermoed namelijk dat het artikel niet zonder abonnement is te lezen.

    Beantwoorden
  • februari 5, 2024 om 5:42 pm
    Permalink

    Het begrip “stop en denk” doet denken aan Zen en de kunst van het motoronderhoud van Robert M. Persig. Vrij vertaald: ga eerst op je handen zitten en bekijk het probleem voordat je gaat handelen.
    Mijn versie is ISBN 90 5713 217 6 – Uitgeverij Ooievaar.

    Beantwoorden
  • februari 11, 2024 om 7:01 pm
    Permalink

    Een aantal mensen vroeg mij naar kinderboeken voor basisschool kinderen. Ik heb wat rondgevraagd en gekeken en de titels die meerdere mensen noemden namelijk van Stine Jensen en Jostein Gaarder staan ook in dit lijstje van de Amsterdamse bibliotheek
    https://www.oba.nl/top-10/top-10—filosofie-voor-kinderen.html
    En ik vond deze tips https://filosovaardig.nl/blog/filosoferen-met-boeken/filosofische-kinderboeken/
    en zelf vind ik de strips en kinderboeken van Harari ook heel goed. Harari en Gaarder worden aangeraden vanaf 10 of zelfs 15, maar dat hangt echt van het kind af.

    Petra Bolhuis

    Beantwoorden
  • februari 12, 2024 om 5:16 pm
    Permalink

    Naar aanleiding van vanmiddag, met name over demografie. Op de site van het CBS kan geschoven worden over de jaren en is te zien hoe de ontwikkeling sinds 1950 in Nederland is geweest en mogelijk ook zal worden

    Beantwoorden
  • februari 14, 2024 om 9:08 am
    Permalink

    Net uitgekomen Nieuw fascisme Nidesh Lawtoo

    9789464710991

    Beantwoorden
  • februari 15, 2024 om 12:51 pm
    Permalink

    Een boekentip.
    Tekst is uit de Volkskrant van 7 februari 2024.

    Antonio Scurati schreef een gevierde romanreeks over Mussolini. Over het heden wil hij niet schrijven, maar lezers bleven hem wijzen op parallellen. Zo ontstond Fascisme en populisme, dat onlangs werd vertaald. ‘Het geloof dat democratie de beste regeringsvorm is, verliest snel terrein.’

    Jarl van der Ploeg7 februari 2024, 05:00

    Er komt een moment dat je je niet meer mag verbergen. Voor Antonio Scurati (54), hoogleraar in Milaan en auteur van de wereldwijd bejubelde romanreeks over Benito Mussolini, kwam dat moment iets meer dan een jaar geleden.
    Scurati, al zijn leven lang een overtuigd antifascist, zou een rede over Mussolini geven op de Rencontres internationales de Genève, een conferentie die sinds 1946 jaarlijks wordt georganiseerd en draait om het in stand houden van de vrede. Daags voor die conferentie won Fratelli d’Italia, een partij met neofascistische wortels, overtuigend de verkiezingen in Scurati’s thuisland Italië.
    Met de opwinding en verontwaardiging over die verkiezingsuitslag nog in zijn lijf, schreef Scurati zijn toespraak. Al twaalf jaar lang dompelt hij zich onder in het leven van Mussolini. Hij kon niet langer ontkennen in hoeverre de door hem bestudeerde feiten uit de jaren dertig resoneren in het heden. Vandaar zijn eerste zin: ‘Er komt een moment dat je je niet meer mag verbergen.’
    Waarom besloot u die toespraak uit te werken tot een boek?
    ‘Toen ik twaalf jaar geleden begon met mijn romans over Mussolini, had ik absoluut niet de intentie een kritiek te schrijven op de huidige generatie populistische politici. De politieke situatie was toen totaal anders en bovendien wilde ik over Mussolini schrijven. Niet over het nu. Maar door de jaren heen hebben duizenden lezers, tienduizenden zelfs, mij gewezen op de parallellen tussen de Mussolini in mijn boeken en enkele politieke leiders van nu. Ze zeiden dat ze de feiten die ik beschrijf – feiten die zich honderd jaar geleden afspelen – zelfs als een soort cognitieve plattegrond gebruikten om zich te oriënteren op het heden en dat ze zich op die manier langs alle onzekerheden heen weten te wurmen. In zekere zin is dit boek, dat dieper ingaat op de door hen genoemde parallellen, een geste aan al die lezers.’
    In dat boek, Fascisme en populisme, dat vorige maand in Nederlandse vertaling verscheen bij uitgeverij Podium, stelt Scurati dat Mussolini niet alleen de aartsvader was van het fascisme, maar ook van het populisme. Het populisme gebruikte hij om Italië te verleiden, het fascisme om het te verkrachten.
    Scurati maakt dat onderscheid mede omdat een beladen term als fascisme een verder accurate beschrijving van gebeurtenissen vaak vertroebelt. Door specifiek het geweldloze populisme van Mussolini te analyseren – een leider die zegt namens het volk te spreken, inhakt op de elites en niet zozeer inspeelt op de hoop van de kiezers, maar vooral op hun angsten – hoopt hij dat het verleden alsnog kan dienen als een naslagwerk voor het verleden.
    Het grote verschil tussen het fascisme van Mussolini en het populisme van nu is geweld. Toch zagen we tijdens de bestorming van het Capitool in de VS dat de deur naar geweld op een kiertje staat. Baart u dat zorgen?
    ‘Die kleine groepjes extremisten zijn niet mijn grootste zorg. Ik maak me meer zorgen over de populisten die de paleizen van de macht via de voordeur binnenwandelen na een goede verkiezingsuitslag. Onze instellingen hebben heus wel de kracht zichzelf te verdedigen tegen een fysieke aanval. Zelfs als die, zoals in Amerika, wordt aangewakkerd door de president. Waar onze instituties meer moeite mee hebben, is zich te verdedigen tegen vijanden van de liberale democratie die verkiezingen winnen. Kijk naar Nederland. De kans dat een gewelddadige groep extremisten jullie overheidsgebouwen bezet, lijkt me kleiner dan dat iemand met veel anti-rechtsstatelijke standpunten – ik noem een Geert Wilders – gewoon legitiem aan de macht komt.’
    Op het moment dat u de toespraak in Genève hield, was de bezorgdheid over de verkiezingswinst van Giorgia Meloni in Italië groot. Een jaar later klinkt er vooral opluchting, omdat het minder erg is dan werd gevreesd. Is dat een terechte reactie?
    ‘Nee, absoluut niet. Die opluchting komt doordat de geschiedenis zich niet letterlijk herhaalt. Ik heb altijd gezegd: er komt geen tweede Mars op Rome (de mars van fascisten in 1922 waardoor Mussolini aan de macht kwam, red.). Het zal niet precies hetzelfde gaan als honderd jaar geleden, zo werkt het niet. Maar dat het zich nu anders ontwikkelt, betekent niet dat het ongevaarlijk is. In Italië is gewoon een partij aan de macht die aan elkaar hangt van autoritaire, anti-liberale impulsen. Het alarm van een jaar geleden was misschien misleidend, maar de geruststelling van nu is dat ook.’
    U noemde net Geert Wilders. Hij omschreef het Nederlandse parlement ooit als ‘nepparlement’. Kunt u uitleggen waarom dat een uitspraak is die, afgaande op uw boek, zo van Mussolini afkomstig had kunnen zijn?
    ‘Antiparlementarisme is een van de fundamentele kenmerken van het populisme. Dat gold honderd jaar geleden voor Mussolini en het geldt nu voor de populisten van zowel rechts als links. Een van de belangrijkste kenmerken van het populisme is dat de leider zegt: ik vertegenwoordig het volk en het volk, dat ben ik. Die identificatie met de gewone burger vertaalt zich in een ingebakken minachting voor ieder pluriform parlement. Daar zitten namelijk partijen in die het oneens zijn met de leider en dus met de burger.
    ‘Want als ik het volk ben en het volk ben ik, dan is iedereen die niet met mij is, automatisch tegen het volk. En partijen die het volk niet vertegenwoordigen, vertegenwoordigen waarschijnlijk zichzelf, waardoor het parlement automatisch een plek wordt van corruptie en onbekwaamheid. Een theater, een leugen. Het idee dat het parlement de pluraliteit van de samenleving weerspiegelt in al haar gedifferentieerde en tegengestelde posities, botst met de ideeën van het populisme. Populisten zien één volk, dat één wil heeft. Diversiteit van het electoraat wordt niet geaccepteerd.’
    U schrijft dat Mussolini nooit zo groot had kunnen worden als de liberalen hem in zijn begindagen niet hadden onderschat. Wat zou u doen als u lid was van de Nederlandse liberale partij? Formeren met Geert Wilders, of juist niet?
    ‘Zodra de liberalen met Wilders in zee gaan, begint een proces van normalisatie. Dat heb ik zien gebeuren in Italië: iets wat tot een dag voor de winst van Meloni ondenkbaar was, was een dag later opeens zo normaal dat zelfs serieuze kranten als de Corriere della Sera stukken plaatsten waaruit begrip voor de winst sprak. Het was alsof ze hun zegen aan de overwinning gaven. Dat was ook de reden dat ik ontslag nam bij die krant.
    ‘Ik wilde geen onderdeel zijn van die normalisatie. Ik ben van mening dat liberalen nooit de fout mogen maken om samen te regeren met partijen die in wezen onliberaal zijn. Nooit. Een liberaal die samenwerkt met een antirechtsstatelijke partij die de vrijheid juist wil inperken, verraadt zijn eigen identiteit. Die fout is honderd jaar geleden gemaakt en zou vandaag de dag niet herhaald mogen worden. Als de Nederlandse liberalen dat toch doen, dragen ze een serieuze historische verantwoordelijkheid voor de toekomst.’
    Is het niet ondemocratisch de grootste partij van het land zomaar te negeren? Een kwart van de Nederlanders stemde op Wilders.
    ‘Het is inderdaad niet democratisch om die 25 procent te negeren. Alleen zegt toch niemand dat je die 25 procent moet negeren? Wilders kan gewoon in de Kamer plaatsnemen en zal daar luid en duidelijk gehoord worden. Zodra hij een meerderheid heeft, en dus een direct mandaat van de kiezers, heeft hij uiteraard het volste recht een regering te vormen. Vooralsnog is er bij jullie een situatie waarbij 75 procent van de Nederlanders niet op Wilders heeft gestemd. Dat is de echte meerderheid en die meerderheid wil waarschijnlijk geen regering met daarin sterke antirechtsstatelijke elementen. Het argument dat het ondemocratisch is de verkiezingswinnaar niet te laten regeren, is een volslagen onzinnig argument, vooral bedoeld om zo snel mogelijk de macht te grijpen.’
    U maakt zich zorgen over hoe het neofascisme de democratie van binnenuit opvreet, maar het Italië van Mussolini kreeg de grootste klappen door een gevaar van buitenaf: het nazisme van Hitler. Zit daar ook een parallel met het heden in? Komt het grote gevaar niet uit het Kremlin?
    ‘Vergis je niet: honderd jaar geleden kon de externe dreiging alleen voet aan de grond krijgen nadat Mussolini de democratie al had ontworteld en vernietigd. Als Trump herkozen wordt en de Verenigde Staten besluiten hun troepen terug te trekken uit Europa, kunnen er daarom twee dingen gebeuren. Of Europa wordt een nog hechtere gemeenschap en het proces van eenwording versnelt, inclusief een gemeenschappelijk leger. Of het vervalt weer in een staat van versnippering, waarbij veel kleine staten verzwakt raken en bedreigd worden door een externe agressor die niets wil hebben van onze vrijheden, onze autonomie en onze democratie.’
    Welk scenario acht u het meest waarschijnlijk?
    ‘Omdat ik vrees voor het tweede scenario, maak ik mij grote zorgen wanneer ik lees over de sterke anti-Europese bewegingen in landen als Nederland, een land dat ik enorm bewonder. Dankzij jullie sterke democratische en libertaire tradities vertegenwoordigen jullie de top van de Europese beschaving. Dus dat er juist uit Nederland nu een walm opstijgt van isolationisme en anti-Europees sentiment, maakt mij oprecht verdrietig. Het leidt ertoe dat ik de hoop begin te verliezen. Nederlanders, maar ook Zweden en Britten, maken zich altijd zorgen om Italië, nietwaar? Over Meloni en een nieuwe Mars op Rome. Volgens mij kijken dat soort landen de verkeerde kant op. Jullie zijn wat democratie betreft altijd veel verder geweest dan Italië. Dus juist wanneer een land dat altijd een voorloper was in het historische proces naar meer vrijheid en democratie, stappen achteruit zet, zie ik dat als een veeg teken. Ik maak me oprecht zorgen om jullie.
    ‘Kijk, mijn generatie was een bevoorrechte generatie, die in zekere zin de illusie heeft gevoed dat de strijd om de democratie definitief gewonnen was door onze ouders en grootouders. Maar democratie is geen natuurlijk gegeven. Daarom is het zo belangrijk op onze hoede te blijven en de strijd te hervatten. Het is absoluut geen verloren strijd. De vijanden waarmee onze grootouders werden geconfronteerd, waren veel meedogenlozer en wreder en bovendien was de democratie zelf toen nog veel jonger en zwakker.’
    Is er voldoende besef dat de strijd om de democratie ook te verliezen is?
    ‘Nee, dat denk ik niet. Vandaag de dag maken we, net als honderd jaar geleden, een sterke democratische crisis door. Vooral het geloof dat democratie de beste regeringsvorm is, verliest snel terrein. En als ik het over democratie heb, bedoel ik trouwens een liberale democratie. Een autoritaire democratie is een contradictio in terminis, die bestaat niet. Toch zijn er steeds meer burgers in vrije landen die worden verleid door juist dat soort autoritaire en populistische ideeën. Ze denken dat het goed is een aantal vrijheden op te geven in ruil voor de belofte van bescherming en meer veiligheid.’
    Zijn er over vijftig jaar nog democratieën in dit deel van de wereld?
    ‘Als democratieën over vijftig jaar niet meer bestaan in dit deel van de wereld, dan bestaan ze nergens meer. Daar ben ik al een aantal jaren van overtuigd. Mijn generatie groeide op met de blik naar de Verenigde Staten. Amerika was de leider van de vrije wereld en een tijdlang is dat ook zo geweest. Maar die tijd is voorbij. Nu zijn wij, West-Europeanen, de hoeders van de liberale democratie. En dat geldt dus ook, of misschien wel vooral, voor vrije en vooruitstrevende landen als Nederland.’

    Antonio Scurati: Fascisme en populisme. Uit het Italiaans vertaald door Jan van der Haar. Podium; 96 pagina’s; € 14,99.

    Beantwoorden
  • februari 20, 2024 om 12:28 pm
    Permalink

    Begon te lezen over bondgenootschap tussen gepeupel en elite en associeerde dit gelijk met een boek dat ik aan het lezen ben: Het kleedje voor Hitler. Geeft naar mijn idee een heel goed beeld hoe dit bondgenootschap ontstaat, vanuit de geschiedenis van een adellijke Duitse familie. Nogal dik boek (ben pas op pagina 242 ;-), maar leest als een trein.

    https://www.athenaeum.nl/leesfragmenten/2023/het-kleedje-voor-hitler-een-familiegeschiedenis

    Beantwoorden
  • februari 25, 2024 om 3:03 pm
    Permalink

    Van: Willem Opmeer
    Onderwerp: Kanttekeningen bij Hannah Arendt en Totalitarisme

    Bericht inhoud:
    Enkele kanttekeningen bij Hannah Arendt en het Totalitarisme

    1) Door haar schrijfstijl van Arendt lat haar inhoudelijke boodschap zich moeizaam doorgronden. Niet zelden vraag je je af of dit niet in meer klip en klare taal kan. Door dit taalgebruik ontstaat het gevaar voor de onbevoordeelde lezer dat er meer achter zit, dan in werkelijkheid. Ze komt zo wel als een echte filosofe over.
    2) Het oorspronkelijke werk bestond uit drie delen, het antisemitisme, het imperialisme en het totalitarisme. Die delen bouwen op elkaar voort. Het antisemitisme komt bij het totalitarisme weer terug, in de eerste plaats bij het nazisme, maar ook bij het stalinisme. De dood van Stalin behoedde de Sovjet-Unie voor een zoveelste zuivering, waarbij deze keer de focus bij mensen met een joodse achtergrond lag.
    Het imperialisme met een verklaring voor buiten territoriale expansie verklaart weer een deel van het totalitarisme. Zowel het nazisme als het stalinisme werden gekenmerkt door territoriale expansiedrift.
    Een belangrijk verklarend vehikel voor Arendt is de klassenontwikkeling zoals die zich vanaf de Verlichting in de maatschappij voltrok. In zekere zin grijpt ze daarbij terug Marx, als socioloog. Arendt onderscheidt bourgeoisie, elite, gepeupel en massa, zonder overigens elk van deze concepten scherp te definiëren. De verklaringskracht hiervan lijkt me dan ook buitengewoon zwak.
    3) Wat men met wat goede wel uit haar beschouwingen kan destilleren is de neiging tot individualisering en atomisering van de grote massa waardoor men zijn natuurlijke identiteit kwijt raakt. Men valt op zichzelf terug, vaak met een grotere vrijheid dan voorheen, maar ook met grotere angsten en onzekerheden. Zeker wanneer de ontwikkelingen, economisch, geopolitiek, multicultureel zich in hoog tempo voltrekken, waardoor men de greep op het leven voelt te verliezen. Dat gold voor het interbellum, het geldt ook heden ten dage. De geatomiseerde massa wordt ontvankelijk voor simpele verklaringen, niet zelden complottheorieën, en mooie beloften. Dat vonden we bij het nazisme, maar nu ook bij Trump en men wil Wilders. De vraag is echter of die leiding geven aan totalitaire bewegingen.
    4) Daar komen we bij een probleem. Anders dan een scherpe definitie van totalitarisme te geven, werkt Arendt er aan de hand van analyses en beschreven ontwikkelingen toe naar wat ze hieronder verstaat. Haar conclusie is dat zowel het nazisme als het stalinisme als een totalitaire beweging beschouwd mag worden. Het fascisme van Mussolini echter niet, terwijl zij het China onder Mao als onder XI wellicht wel weer als totalitair zou hebben bestempeld. Merkwaardig aarzelt ze bij het eerste.
    5) Beter lijkt me te beginnen met een definitie van totalitarisme. Een systeem, een maatschappij waarbij de alle activiteiten in het publieke en private domein door een heersende ideologie worden getoetst, gevormd en richting gegeven. Arendt wijst daarbij expliciet op de beweging, de dynamiek. Dat lijkt me juist. De totalitaire omgeving heeft voor een geatomiseerde individu twee kanten. Enerzijds geeft die bescherming en zekerheid. Aan de andere kant is die zodanig in beweging dat dat individu geen gelegenheid krijgt om bij te komen, laat staan kritisch te worden. Het is meedoen of achtergelaten worden. En vervolgens ten onder gaan.
    6) Anders dan Arendt stelt is er een wezenlijk verschil tussen het nazisme en stalinisme. Beide doordrongen uiteindelijk de haarvaten van de samenleving. Beide waren dynamisch en leiden tot ongekende menselijke vernietiging.
    Maar er waren grote en essentiële verschillen.
    Het nazisme werd voort gedreven, door een idee, een wereldbeschouwing, waarin geschiedenis en toekomst gekenmerkt worden door een voortdurende sociaal darwinistische strijd om de sterkste en het superieure. Zowel qua ras als cultuur. De joden werden daarbij gezien als de heimelijke tegenmacht, er op uit om bestaande volkeren te ondermijnen en om deze tegelijk onder een internationale joodse wereldheerschappij te brengen. De vernietiging van de joden en anderen zoals Roma diende dan objectief niet om de macht van het nazisme te consolideren; als wel om het bestaan van de Arische volkeren in de toekomst veilig te stellen. Weinigen zullen hierin echt geloofd hebben en nog minder de bereidheid de consequenties die daaruit getrokken diende te worden; de holocaust. Helaas behoorde tot die enkelingen Hitler en Himmler en een aantal handlangers die alleen al bereid bleken bevelen van bovenaf uit te voeren.
    Het bolsjewisme werd een totalitaire beweging toen Stalin ten behoeve van zijn alleenheerschappij zijn grote zuiveringen in gang zette. Dit had weinig met een idee, te maken, maar des te meer met het streven naar onbeperkte macht door Stalin. Hitler had die macht al vanaf 1933 en ging tot een letterlijke vernietiging van de joden over, toen die al geen enkele invloed meer hadden, zeker niet op zijn totale machtaanspraak. In die zin was de hele Jodenvervolging een waanidee dat slechts een fantoom diende.
    De grote zuiveringen onder Stalin, met schuldigen en onschuldigen, was objectief wel degelijk effectief. Het zorgde ervoor dat het overgebleven en nieuwe kader zich wel aan hem moest vast klampen.
    7) Waar Arendt mijns inziens te veel verklaringskracht verwacht van haar klassentheorie onderschat de rol van de personen van Hitler en Stalin. Zonder Hitler, geen Jodenvervolging, geen succesvolle nazibeweging en wellicht ook geen tweede wereldoorlog. Zonder Stalin geen grootscheepse zuiveringen en een andere economische ontwikkeling, met meer accent op de landbouw en de lichte industrie.
    Met al hun waanideeën, Hitler en Stalin waren uniek en geniaal. Beiden zijn het bewijs hoe de loop van de geschiedenis beslissend door de menselijke factor kan veranderen.
    Arendt heeft hier onvoldoende oog voor.

    Beantwoorden

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.