Hier kun je tips en ideeën kwijt of een gesprek starten met andere cursisten. Het duurt enige tijd voor je je eigen bericht ziet staan, omdat ik even toestemming moet geven. Ik ga verder niet over de inhoud.
Reacties en linkjes bij Over Vrijheid
Maieutiek
Filosofische Praktijk
Reacties en linkjes bij Over Vrijheid
Dag Petra,
Allereerst de beste wensen voor 2026!
Bijgaand stuur ik je de link naar een interview met Timothy Snyder in de Correspondent van 18-10-2024:
https://decorrespondent.nl/15632/alleen-samen-kun-je-vrij-zijn-ziet-schrijver-timothy-snyder/4cc8868d-c374-0bcd-2d51-a6bc87443947
Hartelijke groet,
Jan Kiewiet
Bij dia 2 (2de college)
“Hier ontstaat zijn kritiek op negatieve vrijheid”.
Deze formulering brengt mij in verwarring. Naar mijn idee kritiseert Snyder het – met name Amerikaanse – beeld van vrijheid, dat slechts de negatieve vorm van vrijheid is.
Snyder neemt volgens mij met instemming de term ‘negatieve vrijheid’ over van “de filosofen” als aanduiding van de toestand waarin onderdrukking is weggenomen en wijst hij erop dat die “slechts een noodzakelijke voorwaarde [is] voor vrijheid” (p. 13) Dat is wat anders dan negatieve vrijheid kritiseren (dia 2).
In zijn ijver het scherp te krijgen, draaft Snyder een beetje door. Hij stelt: “Alleen mensen kunnen vrij zijn” (p. 16). Dat is in zijn betoog over ‘bevrijd’ gebied wel duidelijk. Maar als de oplettende lezer straks weer op een terras zit en iemand vraagt: ‘Is die stoel vrij?’, zal het antwoord dus altijd moeten luiden: ‘Nee. Alleen mensen…’.
Als mijn buurvrouw zegt dat ze het fijn vindt dat ik de stoep sneeuwvrij gemaakt heb, zal ik haar erop moeten wijzen dat ik de stoep slechts ontsneeuwd heb (‘Gaat het goed met je, Jan?’)
Taal is geen wiskunde; daar moeten we ons zeker van bewust zijn als we het woord ‘vrijheid’ in de mond nemen.
Hoi ik las dit artikel in de Volkskrant vandaag:
https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/de-wakkeren-in-wakker-in-paraguay-zijn-op-zoek-naar-vrijheid-maar-wat-bedoelen-ze-met-vrijheid~b6754dec/
Het sluit zeer goed aan bij deze cursus. Ook het programma dat genoemd wordt.
Met vriendelijke groet. Madelon Govaars
Vrouwen in duistere tijden. Tien denkers van blijvende betekenis, van Alicja Gescinska. De Bezige Bij, 2025.
Wie de enthousiaste recensie van Rosan Hollak in NRC van 27 januari jl. heeft gelezen, gaat op een holletje naar de boekwinkel, althans zo reageerde ik.
Onze heldinnen Edith Stein, Simone Weil en Hannah Arendt komen aan bod en er is een bijlage over Isaiah Berlin opgenomen omdat hij, met nog een paar anderen, in het boek veelvuldig terugkomt.
Gedeelde ervaring van de tien vrouwen is ‘ontheemding’. Ze hebben allemaal moeten vluchten, hebben in de gevangenis of in een kamp gezeten. Ze hebben “met hun hele zijn gestreden” tegen ontheemding, onvrijheid en ontmenselijking.
Gescinska zelf deelt in de ontheemding sinds zij als jong kind met haar ouders het communistische Polen ontvluchtte en nu in België woont. Haar eerste “existentiële crisis” beleefde ze bij een bezoek aan een grote speelgoedwinkel. Schappen vol speelgoed; ze bracht er “enkele uren” door. Op het eind wilde ze graag een nieuwe speelpop krijgen, maar daar was geen geld voor. “Waren we daarvoor naar het ‘vrije Westen’ gekomen; om te kijken naar al dat goeds, voor een vrijheid die we enkel mochten zien, maar niet konden vastpakken?!”
Toen zij eenmaal een Belgisch paspoort had, bezocht zij Polen, om erachter te komen dat zij nu in Polen geen echte Pool meer is en in België geen echte Belg; ontheemding draag je altijd bij je.
De getekende portretten zijn ook van haar hand. Ik had er graag twee opgenomen in deze reactie, maar het lijkt erop dat plaatjes niet geaccepteerd worden,
https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/de-wakkeren-in-wakker-in-paraguay-zijn-op-zoek-naar-vrijheid-maar-wat-bedoelen-ze-met-vrijheid~b6754dec/?utm_source=browser_push&utm_medium=push&utm_campaign=stdc_vk
Op boekenzoektocht een aantal jaren geleden, kwam ik het boek van Erich Fromm tegen met de welluidende titel “de angst voor vrijheid”. ISBN 978.90.6131.543.8.
Qua inhoud/onderwerp heel erg lijkend op het boek van Snyder dat we nu aan het behandelen zijn, maar anders door het taalgebruik. Ben benieuwd of er medecursisten zijn die het boek van Fromm kennen.
Ik verheug me alweer op college 2 😉
“Ik verheug me alweer op college 2 😉”
En dat terwijl we alweer aan college 3 toe zijn…
In een nieuwsbrief van het Belgische Hannah Arendt instituut stond een link naar dit recente benijdenswaardige interview met Timothy Snyder. Engels gesproken, woordelijk engels ondertiteld. Het wordt even ingeleid maar het gesprek met hem begint na ongeveer 9 minuten.
https://youtu.be/jstB2DNpwjA?si=8bdj4yGeNCuetjG-
Bij het ‘benijdenswaardige interview’ (?)
Peter en Timothy geven mij de indruk dat ze een licht absurdistisch toneelstukje opvoeren. Het komt misschien door het pompeuze decor met twee fauteuils in de leegte; de dame die de introductie deed is al vertrokken.
Timothy betreedt koeltjes het lege toneel, loopt naar de twee stoelen en besluit na een lichte aarzeling in één van de twee te gaan zitten.
Dan komt zijn gastheer op (zat hij nog op het toilet?) en verzoekt zijn gast om in de andere stoel te gaan zitten (??), op een wat indirecte manier: “I think you’re supposed to…” Timothy neemt niet de vrijheid om te vragen ‘Hoezo?’ Hij begrijpt het niet helemaal en lijkt het podium weer te verlaten, maar hij wordt snel gecorrigeerd.
De interactie tussen beide heren geeft mij de indruk alsof er twee robots op het toneel zitten, in de woorden van Snyder “terwijl ze het lichaam [Leib] van de ander niet zien” (69).
De vragensteller duikt meteen de diepte in en na de tamelijk mechanisch uitgesproken vraag, steekt ‘Tim’ van wal en de vragensteller wacht tot hij weer stilvalt.
Snyder lijkt een automaat, waar je maar één muntje in hoeft te gooien om hem een lang verhaal te laten doen.
Volkskrant, 14-2-2026:
Vrijheid? De vrijheid om consument te zijn, wordt daarmee vooral bedoeld
Column
SHEILA SITALSING
Als het over de vrijheidsbijdrage gaat, gaat het veel over wat toch die bijdrage is, want dat is de taal van dit land – procenten en lastenverzwaringen en wie betaalt wat in box 1, 2 of 3. Maar vraag wat toch die vrijheid is waaraan wordt bijgedragen, en je oogst verwarring. Meer dan twintigmaal keert het woord terug in het visiedocument van de nieuwe D66-VVD-CDA-coalitie. ‘Vrijheid om te’ en ‘vrijheid van’ en vrijheid als duizenddingendoekje waarmee uiteenlopende maatschap-pelijke overtuigingen zijn op te dweilen.
‘Met honderd worstsoorten ben je vrijer dan met tien’, noteerde de Nobelprijswinnende schrijver Svetlana Aleksijevitsj in De rode mens, over het leven ná het communisme. Waarmee ze de kern raakt: wat we vrijheid noemen, bestaat voor een aanzienlijk deel uit de vrijheid om consument te zijn.
Vraag aan de VVD-leider, die afgelopen week de jaarlijkse Kerkdijklezing aan het thema wijdde, wat vrijheid is en je krijgt een verhaal over vrij kunnen spreken en denken en doen, en over vrijwaring van een overheid ‘die je in de weg zit’, en over ruim baan voor ondernemers want íémand moet de honderd worstsoorten leveren en de vrijheid financieren en de overheid is een halve zin geleden juist weggebonjourd. Met als onvervreemdbare kern: ruimte om gewoon lekker jezelf te zijn. Het is de vrijheidsopvatting zonder invulling die vroeger Veronica-liberalisme werd genoemd – ‘Je bent jong en je wilt wat’, twee duimen omhoog.
Omdat het nieuwe idee is dat al dit fraais verdedigd moet worden (en ook een beetje omdat de VVD-leider minister van Defensie wordt), is deze vrijheidsdefinitie tegenwoordig gekruid met martiale elementen: jachtvliegtuigen, rollend materieel, ‘geen naïviteit’ en heel veel ‘weerbaarheid’. Maar wat we precies ver-dedigen met welke middelen, en of we niet juist dingen kapot maken tijdens het verdedigen: het blijft een beetje gissen.
De aanstaande premier deelt in grote lijnen de VVD-definitie, al spreekt hij er aanzienlijk genuanceerder en intelligenter over op het vele bewegende beeld dat beschikbaar is, waarop hij gretig in gesprek gaat met scholieren en studenten over wat er in de vrije samenleving gebeurt wanneer vrijheden botsen.
Vraag het evenwel aan de CDA-leider en hij stapt weg van de ‘vrijheid is vrij zijn’-logica van zijn coalitiegenoten: ‘Vrijheid is de mogelijkheid om het goede te doen, om iets goeds tot stand te brengen in je leven. Voor jezelf, voor anderen, voor de wereld’, zei hij een dik jaar geleden op een CDA-congres. Hij voegt met deze definitie een opdracht aan het vrijheidsbegrip toe, het moet ‘het goede’ nastreven, met een vleugje gemeenschapszin en collectivisme. Er zit een taak in, voor iets of iemand (de overheid wellicht?) om de voorwaarden hiervoor (‘de mogelijkheid’) te scheppen.
Volgens Lea Ypi, die opgroeide in het Albanië van Enver Hoxha en daar het boek Vrij over schreef, is er helemaal geen vrijheid zonder deze voorwaarden. Ze schrijft: ‘Een samenleving die claimt dat ze mensen in staat stelt hun capaciteiten te benutten, maar die er niet in slaagt de structuren te veranderen die verhinderen dat iederéén tot ontplooiing komt, is ook repressief.’ Zo bezien valt het nogal mee met die veelbezongen vrijheid van ons hier.
Vrijheid als doel op zich heeft geen betekenis, als je niet weet wat je met die vrijheid wil doen, schreef Joost de Vries onlangs in deze krant in een stuk over wakkere mensen die naar Paraguay vertrokken op zoek naar vrijheid. Hij citeert Isaiah Berlin: ‘Alles is wat het is. Vrijheid is vrijheid, het is niet gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur, of geluk of een stemmig geweten.’
Als de nieuwe coalitie het zou aandurven iets te vinden van de invulling van onze vrijheid, en iets te zeggen over het nastreven van gelijkheid of eerlijkheid of gerechtigheid of cultuur of geluk of een stemmig geweten, dan weten we waar de bijdrage voor is.
Ik las een recensie van het laatste boek van Pfeijfer geheten Absolute Democratie. Dat houdt in dat de winnaar van verkiezingen alle macht heeft om bijvoorbeeld de rechterlijke macht bepaalde opdrachten te geven. Een gevaarlijke ontwikkeling voor de democratie. Toch zijn er in ons land ook tendenzen te ontwaren die in die richting gaan. Voorbeeld: een reactie van Wilders op een advies van de Raad van State, door hem afgeschilderd als een groepje ambtenaren die niet gekozen zijn. Casper Jongsma
Aanrader: “tegen de wet” van BoTarenskeen.
In ‘Over de vrijheid’, (pagina 88 nederlandse versie) bespreekt Snyder Carl Schmitt, de rechtstheoreticus, die in Duitsland het fascisme grond gaf. Over deze kwestie is een prachtig en indringend toneelstuk gemaakt dat 11 tm 13 maart in reprise gaat ( wel in amsterdam helaas).
Hieronder tekst en link die daarover gaat.
https://mailchi.mp/d484631ba7d0/eenmaligereprisetegendewet?e=7fc99b5076
EENMALIGE REPRISE TEGEN DE WET IN FRASCATI
wo 11 t/m vr 13 mrt
Tegen de Wet ging vorig jaar in première en is eenmalig opnieuw te zien in Frascati. Een voorstelling over Carl Schmitt, de geniale rechtsgeleerde die in 1933 met juridische middelen hielp de Duitse democratie af te schaffen en wiens ideeën over soevereiniteit, identiteit en autoriteit de laatste jaren steeds meer weerklank vinden.
Schmitt, gespeeld door Hans Dagelet, wordt geïnterviewd door een fanatieke mensenrechtenadvocaat, gespeeld door Bo Tarenskeen. Voor de één een laatste kans op eerherstel, voor de ander een poging te begrijpen hoe zo’n briljante jurist zich kon laten verleiden door de nazi’s. Een scherp steekspel over de kracht van de wet, haar schoonheid, maar vooral ook haar kwetsbaarheid.
DE PERS OVER TEGEN DE WET
“Een prachtig geschreven en subtiel gespeeld stuk – scherp, gevoelig en schokkend eenzaam” – De Groene Amsterdammer
“Hans Dagelet vertolkt rechtsgeleerde Carl Schmitt met een ijzingwekkende trefzekerheid die verre van gevaarloos is” – De Volkskrant
“Prachtig laat Tegen de wet tegelijkertijd de tekortkomingen van het liberalisme zien én de verschrikkingen van de totale verwerping ervan” – Theaterkrant
HET GEVAARLIJKE DENKEN VAN CARL SCHMITT
wo 4 mrt | De Balie
In aanloop naar de voorstellingen van Tegen de Wet, organiseert De Balie op woensdag 4 maart een gesprek over de consequenties van het denken van Schmitt.
Want ook al diende hij de nazi’s, toch kunnen we de ideeën van deze rechtsfilosoof niet zonder meer bij het grofvuil zetten. De bezwaren die hij had tegen de liberale democratie moeten blijvend beantwoord worden, nu autoritaire denkbeelden steeds meer weerklank vinden. Aan de hand van het werk van Carl Schmitt en fragmenten uit de voorstelling belichten we de lacunes van het liberalisme.
Wat is de nalatenschap en relevantie van deze denker die zonder meer aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond, maar tegelijkertijd als geen ander de zwakke plekken van de liberale democratie wist te vinden, analyseren en uit te buiten?
Met Bregje Hofstede, Marc de Wilde (Hoogleraar Algemene Rechtsleer) en Bo Tarenskeen. Moderator en programmamaker: Veronica Baas.
EEN ANTWOORD OP FACISME VIND JE BIJ MYSTICI
Artikel Bregje Hofstede
Bregje Hofstede schreef na het zien van Tegen de wet een artikel voor De Correspondent over hoe de mystiek en het spirituele de laatste jaren onterecht zijn gekaapt door fascistische bewegingen. Zijn de anti-democratische krachten in de morele leegte gesprongen die het liberalisme heeft veroorzaakt? Zowel provocatieve als troostende gedachten voor zoekende en oververhitte geesten.