Op deze plek op de website kunnen cursisten ideeën linkjes boeken en andere tips met elkaar delen. Als docent bemoei ik me niet met deze pagina maar i.v.m. reclame ed. moet ik wel eerst toestemming geven opdat het bericht geplaatst wordt.
Wil je zelf iets toevoegen klik op reacties en voeg onderaan jouw bericht toe en klik op verzenden. je ziet het terug online zodra ik akkoord heb gegeven.
Reacties bij Frankfurter Schule 2026
Leestip:
In alle verscheidenheid, remedie tegen vijanddenken van publieksfilosoof Marli Huijer.
Ik citeer de tekst op de achterkant van dit boek:
‘Nadat een kleermaker haar heeft verteld over zijn belevenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog, duikt Marli Huijer in de geschiedenis van de straat waar ze dertig jaar woonde. Er werden 137 Joodse bewoners uit gedeporteerd en vermoord. Door diezelfde straat lopen nu de bezoekers naar de moskee om de hoek. De antidemocratische wind van de laatste jaren zet opnieuw de positie van vluchtelingen, migranten, Moslims en ook weer Joden onder druk. Huijer onderzoekt in ‘In alle verscheidenheid’ de mechanismen waarmee we elkaar tot vijand maken. Welke muren trekken we op? Hoe creëren we daar openingen in? Maar vooral: wat kunnen we doen om veerkrachtige samenlevingen op te bouwen waarin iedereen zich beschermd weet?’
Marli Huijer geeft aanstaande zondag 27 september vanaf 16.00 uur in het Forum in Groningen een toelichting op dit werk.
Andere leestip:
Eindtijd fascisme van Naomi Klein en Astra Taylor.
Eigentijds en verontrustend.
Tekst op de achterkant van het boek:
‘We zijn de eerste generatie in de geschiedenis van de mensheid die zoveel overlappende bedreigingen tegelijk ervaren. Dat bewustzijn heeft ons gevormd – onze kunst, ons zenuwstelsel, onze dromen. En het heeft het fascisme gevormd dat we moeten bestrijden. Dit boek is een baanbrekende analyse van een nieuw fascisme én biedt een hoopvol alternatief voor een gedeelde toekomst.’
Achter de betaalmuur dit artikel over het boek in de Groene:
https://www.groene.nl/voorbeeld/eindtijdfascisme-naomi-klein-en-astra-taylor-over-de-apocalyptische-roes-van-de-techbro-s-en-de-maga-republikeinen
Als voorbereiding op “Frankfurter Schule 2026” heb ik twee podcasts beluisterd.
Thijs Lijster over Kritische Theorie
ISVW filosofie podcast
In deze aflevering geeft filosoof Thijs Lijster een heldere inleiding op de kritische theorie, ontwikkeld door de denkers van de Frankfurter Schule. In reactie op de opkomst van het fascisme en in tegenstelling tot het toendertijd dominante positivisme betoogden Max Horkheimer, Theodor Adorno en andere denkers van de Frankfurter Schule dat filosofie niet alleen de samenleving moet beschrijven, maar haar ook kritisch moet beoordelen. Filosofie heeft volgens hen de taak om onderdrukking zichtbaar te maken en bij te dragen aan maatschappelijke emancipatie. Lijster schreef de inleiding bij Eva von Redeckers boek ‘Revolutie voor het leven’ en laat zien hoe de ideeën van de Frankfurter Schule doorwerken in haar denken. Aan bod komen onder meer haar kritiek op het kapitalisme, haar opvattingen over eigendom en haar begrip van ‘fantoombezit’. Deze podcast werd opgenomen in 2025, in aanloop naar de Van Eedenlezing die Eva von Redecker dat jaar verzorgde. Thijs Lijster is gastspreker in de Summerschool Ik heb dus ik ben. De filosofie van bezit (20 t/m25 augustus) door Valerie Granberg en gastsprekers onder wie Eva von Redecker (online). Ook zal hij te gast zijn bij de Summerschool over Walter Benjamin (17 t/m 21 augustus) door Peter Huijzer en gastsprekers.
Listen on Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/nl/podcast/isvw-filosofie-podcast/id1485382086?l=en-GB&i=1000775970050
Aflevering 98: Marthe Kerkwijk en Peter Huijzer over kritische theorie. Honderd jaar Frankfurter Schule
ISVW filosofie podcast
Bart Geeraedts in gesprek met Marthe Kerkwijk en Peter Huijzer over de Summerschool Kritische theorie. Hoe kan de filosofie bijdragen aan een rechtvaardige maatschappij? Een gesprek over de geschiedenis van de kritische theorie, Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse en Chantal Mouffe komen onder andere aan bod. De Summerschool Kritische theorie is van 14 tm 18 augustus
Listen on Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/nl/podcast/isvw-filosofie-podcast/id1485382086?l=en-GB&i=1000659540406
Petra heeft het regelmatig over de achtergestelde positie van de vrouw door de eeuwen heen.
Een uitstekend en zeer leesbaar boek over de positie van de vrouw in Nederland is:
“De omwenteling: of de eeuw van de vrouw” van Suzanna Jansen.
( De schrijfster is ook bekend van “Het Pauperparadijs”)
Wat mij betreft verplichte literatuur op middelbare scholen.
Mijn reactie betreft onze liberale samenleving. De dreiging van buitenaf door autocratische regeringen, alsmede de dreiging van binnen uit met de opkomst van extreem rechts.
In de Volkskrant van 12 september schrijft Joost de Vries over het boek van Fukuyama “The end of history”. Dit blijkt echter niet de volledige titel. Hier moet op volgen “en de laatste mens”.
De laatste mens binnen de liberale samenleving. Waar staat de laatste mens voor? Is hij vooral zeer tolerant? Tot waar gaat die tolerantie? Is intolerantie gerechtvaardigd? Op wat voor manier geeft de laatste mens zin aan zijn bestaan? Heeft de laatste mens het nodig om ergens voor te strijden? Om ergens voor door het vuur te gaan? De god van het communisme heeft gefaald, de god van de verlichting? Blijft over de god van het consumentisme en het gemak? Heeft de laatste mens een slavenziel?
Het essay van Theo de Wit: Godenstrijd in de liberale democratie gaat in op deze vragen. Mede aan de hand van het denken van Carl Schmitt, een gevaarlijke denker uit de nazi-tijd.
Op de achterflap: Schmitt trekt de huidige liberale en humanitaire evidenties in twijfel. De precaire relaties tussen politiek en religie, nood-en uitzonderingstoestanden, de worsteling met ons daderschap in ons (koloniale) verleden. Nu de liberale democratie niet langer de vanzelfsprekende toekomst is van de de rest van de wereld maar het van strijdbare en weerbare democraten moet hebben, dienen ook de zwaktes van deze regeringsvorm openlijk te worden besproken.
Leestip: Dark enlightenment van Arnaud Miranda, Alfabet uitgevers, ISBN 978 213 4541 3
In het college worden af en toe uitstapjes gemaakt naar analoge processen en fenomenen in de huidige tijd. Zoals de opmars van ultrarechts, en het trumpisme, waarmee Alt right meestal geassocieerd wordt.
In zijn boek beschrijft Miranda de neoreactionaire ideeënwereld en hoe die zich uitbreidt, oa richting Witte huis.
De neoreactionairen zijn itt Alt richting niet populistisch maar expliciet antidemocratisch en wars van moraal en metafysica. Zij willen de democratie vervangen door een technocratische
‘monarchie’. De staat moet niet langer met legitimatie van het volk het algemeen belang vertegenwoordigen maar een zo effectief mogelijk functionerend bedrijf worden, geleid door een monarch. Je moet daarbij de kathedraal – het verbond van wetenschap, cultuur en media – afbreken, op weg naar een technocratische staatsgreep.
Arnaud beschrijft ook de rol van het internet bij de totstandkoming en verspreiding van het neoreactionaire denken en handelen en enkele belangrijke spelers. Oa Curtis Yarvin, een belangrijke adviseur van Trump en Peter Thiel, investeerder en invloedrijk in de techwereld.
Een detailvraag aan de lezers van Dialectiek van de Verlichting: op pagina 54, ongeveer twee derde van de pagina, staat de zin “Al lang voor Turgot en d’Alembert was Verlichting, als burgerlijke, geheel en al opgegaan in haar positivistisch moment.”
Naar mijn mening is er iets weggevallen na ‘burgerlijke’, maar ik kan niet goed verzinnen wat. Of lees ik niet goed en staat hier gewoon dat de Verlichting burgerlijk is?
Is het misschien in latere druk (ik lees die uit 2007) verbeterd?
Er is niks weggevallen, in het Duits luidt de zin als volgt: “Aufklärung hatte als bürgerliche längst vor Turgot und d’Alembert sich an ihr positivistisches Moment verloren.” Dus je kunt het lezen als “Verlichting, als burgerlijke Verlichting”. Maar dat betekent niet dat Verlichting per se burgerlijk is.
Onno, dank voor je toelichting; het is mij duidelijk.
Je laatste toevoeging stemt mij tot nadenken, Moeten we aannemen dat de Verlichting een burgerlijk aspect of zelfs een burgerlijke tak heeft, maar niet “per se burgerlijk is”?
Dat lijkt bevestigd te worden op bladzijde 97. Op grond van de ‘dubbelzinnigheid van de begrippen van Kant’ bevat de rede de idee van “een vrij samenleven van de mensen” en vormt tegelijkertijd “de instantie van het calculerende denken”. Dat laatste zou dan bij de burger van de industriële maatschappij horen.
Je sprak aan het eind van het laatste college over “persoonlijke ontplooiing”, zoals Maslow dat in zijn prioritering aangeeft. Zou je in de huidige aandachtseconomie niet eerder kunnen spreken over “persoonlijke consumptie” als hoogste prioriteit. Alles is product geworden en bijzonder om na te jagen, te meer omdat marketing voortdurend benadrukt “dit is speciaal voor jou” Schuilt hier niet een nieuw vorm van conformisme in, dat de ervaring van een radicale individualiteit kan samengaan met een ongekende standaardisering van gedrag? ofwel hoe vrij zijn we eigenlijk?
https://www.groene.nl/artikel/help-ik-begin-op-adorno-te-lijken?token=d7AQZgo05Dnv0eN&utm_campaign=app&utm_medium=social
Leestip: interessant en amusant artikel over Adorno in de Groene Amsterdammer van deze week. Als het goed is zonder betaalmuur.
https://www.groene.nl/artikel/help-ik-begin-op-adorno-te-lijken?token=d7AQZgo05Dnv0eN&utm_campaign=app&utm_medium=social
Leestip: interessant en amusant artikel over Adorno in de Groene Amsterdammer van deze week. Als het goed is zonder betaalmuur.
Misschien zijn de jongerenprotesten van nu uiting van de grote weigering?
behulpzame tekst over de grote weigering van Marcuse
uit artikel groene amsterdammer uit 2023 door Thijs Lijster
Van alle concepten en ideeën die Marcuse introduceerde in De eendimensionale mens was de ‘Grote Weigering’ waarschijnlijk dat wat het meest resoneerde bij zijn tijdgenoten, ook al besteedt hij er betrekkelijk weinig regels aan. (Of misschien kon iedereen er het zijne of hare op projecteren juist doordat Marcuse er zo weinig over schrijft.) De Grote Weigering is kort gezegd ‘het protest tegen dat wat is’, een radicaal de samenleving de rug toekeren.
Hoewel er geen ‘revolutionair subject’ à la Marx’ proletariaat meer is, bestaan er wel verschillende groepen ‘verschoppelingen en buitenstaanders’; Marcuse noemt ‘de uitgebuite en vervolgde mensen van andere rassen en andere kleuren, de werklozen en onbemiddelbaren’. Zij zijn degenen die het repressieve karakter van de ‘vrije wereld’ aan den lijve ondervinden. ‘Het feit dat ze steeds vaker weigeren om het spel nog mee te spelen, kan het einde van een tijdperk inluiden.’
Zonder ze expliciet te noemen, is het duidelijk dat Marcuse denkt aan de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, waarmee hij sympathiseerde. Tot zijn beroemdste studenten uit die tijd behoorde Angela Davis, die later woordvoerder was van de Black Panther Party en die korte tijd in de gevangenis verbleef op verdenking van medeplichtigheid aan een moordaanslag (ze werd uiteindelijk vrijgesproken). Davis werkte nauw met Marcuse samen, en zet zich tot op de dag van vandaag in voor de hervorming van het Amerikaanse gevangenissysteem en voor feministische en antiracistische bewegingen, recentelijk nog als een van de kopstukken van Black Lives Matter.
https://www.groene.nl/artikel/de-grote-weigering-resoneert-nog-steeds?token=KAyZ5gjYo8XwGxN